این نشست به تاریخ 27/6/1401 در نمایندگی جامعه المصطفی^(ص) العالمیه- افغانستان، برگزار گردید.

دکتر محمدموسی نوری به‌عنوان مولف کتاب، دکتر سیدعبدالله حسینی و دکتر عبدالقادر کمالی به‌حیث ناقدین کتاب و دکتر علی‌شاه فایق در جایگاه دبیر علمی، مهمانان این نشست بودند.

نشست با قرائت قرآن شروع شد. سپس دبیر علمی آن، با اشاره به جایگاه برجسته رویداد عاشورا در تاریخ بشر و واکنش‌های مختلفی که جوامع انسانی و به‌خصوص جوامع انسانی-اسلامی و از جمله جامعه افغانستان کنونی و خراسان کُهن نسبت به این رویداد داشته‌اند، به معرفی کتاب «عزاداری امام حسین^(ع) در افغانستان (کاکردها و آسیب‌ها)» پرداخت.

معرفی کتاب

دبیر علمی نشست در معرفی کتاب گفت: کتاب «عزاداری برای امام حسین^(ع) در افغانستان (کارکردها و آسیب‌ها)» نخستین اثری است که به بررسی این عزاداری‌ها در این جغرافیا می‌پردازد. این اثر تاریخی-علمی که در شش فصل گِرد آمده است، نخستین فصل آن به تعریف مفاهیم مرتبط به این موضوع و توصیف پیشینه عزاداری در منابع و متون تاریخی می‌پردازد. در فصل دوم، عزاداری را در منابع فریقین بررسی می‌کند و شرح می‌دهد. سیر تاریخی عزاداری حسینی در افغانستان، عنوان فصل سوم این کتاب است که عزاداری‌ها برای امام حسین را در این جغرافیا از آغاز تا اکنون به‌صورت گذرا مرور و گزارش می‌کند.

سپس در فصل چهارم با تکیه بر این گزارش و مرور، به بررسی کارکردهای مثبت عزاداری امام حسین در جامعه می‌پردازد و کارکردهای متعدد آن -کارکردهای هویتی، کارکردهای سیاسی و کارکردهای اجتماعی و فرهنگی- آن را مورد تحلیل و بررسی قرار می‌دهد.

فصل پنجم، آسیب‌های عزاداری امام حسین در افغانستان را مورد پژوهش قرار می‌دهد و آن را در دو ساحت آسیب های شکلی و آسیب‌های محتوایی به نقد می‌کشد.

مولف در فصل ششم که در مقام جمع‌بندی و نتیجه‌گیری است، راهکارهای مقابله با این آسیب‌ها را بیان می‌کند.

پس از آن، مولف محترم جناب دکتر نوری به‌صورت آنلاین در جلسه حضور یافته و با تفصیل بیش‌تر به معرفی کتاب مورد نقد پرداختند و از مرکز پژوهشی المصطفی و دانشکده علوم اسلامی دانشگاه بین المللی المصطفی در افغانستان بابت برگزاری این جلسه تقدیر و تشکر کردد.

نقدها

در ادامه، دکتر سید عبدالله حسینی از اساتید و محققین پیشین مرکز پژوهشی المصطفی و مولف آثاری چون «بررسی منابع عاشورا»، «قیام کربلا از آغاز تا فرجام»، «فلسفه اشک»، «آسیب‌شناسی دینداری» و «علوم حدیث نزد فریقین» و دکتر عبدالقادر کمالی به بیان دیدگاه‌های خود در رابطه به کتاب «عزاداری امام حسین^(ع)...» پرداختند.

منتقدین، نکات زیر را به‌عنوان امتیازات و نقایص کتاب برشمردند

1. یکی از برجستگی‌های این اثر در این است که موضوع بررسی‌اش پیش از این توسط محققان دیگر بررسی و تحقیق نشده است. علی‌رغم اینکه مراسم عزاداری امام حسین^(ع) در افغانستان از پیشینه طولانی در افغانستان برخوردار است و نشانه‌ای از دوستی مردم این جغرافیا با اهلبیت پیامبر است، تحقیق علمی پیرامون این امر صورت نگرفته است.
2. در این کتاب  دوره تیموریان به‌عنوان نقطۀ عطف عزاداری برای امام حسین(ع) ذکر شده است، زیرا در این دوره است که «روضةالشهداء» توسط ملاحسین واعظ کاشفی نوشته می‌شود و مسیر عزاداری به‌صورت امروزی را در افغانستان، ایران و ... هموار می‌کند. این کار دکتر نوری از این جهت که واعظ کاشفی از عالمان به‌نام اهل سنت است و دارای تفسیر قرآن است و نیز از هرات است، می‌تواند جایگاه عزاداری امام حسین^(ع) را در میان اهل‌سنت و در میان مردم افغانستان و به‌خصوص هرات نشان دهد.
3. مولف به دلیل تخصص و قوت علمی که داشته است، از منابع خوب و قابل اعتماد استفاده کرده است؛ که این کار، تحقیق و کتاب را معتبر ساخته است.
4. بخش نخست کتاب که شامل فصول اول و دوم است و مطالب کلی مرتبط به عزاداری و عزاداری برای امام حسین^(ع) را دربرمی‌گیرد، خوب اما تا اندازه‌ای خروج از موضوع و بخش بعدی را که حاوی فصول سوم تا ششم است و مباحث مرتبط به عزاداری امام حسین^(ع) در افغانستان، کارکردها، آسیب‌ها و راهکارها را شامل می‌شود، ناقص و نیازمند تکمیل است.

پیشنهادات ناقدین

بر این اساس، ناقدین نکات ذیل را برای تکمیل کتاب در چاپ‌های بعدی به مولف گران‌ارج جناب دکتر نوری و صاحب امتیاز کتاب «مرکز پژوهشی المصطفی^(ص) در افغانستان»، پیشنهاد کردند:

1. مباحث مرتبط به عزاداری امام حسین^(ع) در افغانستان، از جهت کمّی و کیفی باید برجسته و تقویت شود؛
2. فعالیت‌ها و اشعار شاعران افغانستانی درباره عزاداری امام حسین^(ع)، به‌صورت ویژه باید مورد توجه قرار گیرد؛
3. به پیشینه عزاداری در افغانستان که با آثار ارزشمندی چون روضةالشهداء کاشفی، از مفسرین اهل سنت و از افراد مرتبط به دربار تیموریان، همراه است بیش‌تر و عمیق‌تر پرداخته شود؛
4. عزاداری‌های خاص و محلی مثل «مَخته» نیز معرفی گردد؛
5. دو فصل نخست کتاب که جنبۀ مقدِمی دارد، مختصرتر شود؛
6. در فصل چهارم، کارکردهای فرهنگی از کارکردهای اجتماعی جدا شود و کارکرد هویتی در بخش فرهنگی قرار گیرد؛
7. در مباحث مربوط به هویت‌بخشی که در فصل چهارم مطرح شده است، از طرح مباحث نظری صرف به سمت تطبیق بیش‌تر بر عزاداری‌های امام حسین^(ع) توجه صورت گیرد؛
8. کارکردهای جدیدی که با توسعه عزاداری‌ها در چند دهۀ اخیر، وارد فرهنگ عزاداری در افغانستان شده است باید مورد توجه قرار گیرد؛
9. در کنار کارکردهای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی به کارکرد تربیتی عزاداری نیز پرداخته شود؛
10. به کارکردهای سیاسی که روبه فزونی است، باید با دقت و عمق بیش‌تر توجه شود؛
11. با نگاه آسیب‌زدایانه به آسیب‌هایی مثل قمه‌زنی و دیگر آسیب‌ها دیده شود؛
12. آسیب‌های بومی و مرتبط به افغانستان بیش‌تر مورد توجه قرار گیرد.

مؤلف محترم که در طول نشست، مباحث را به صورت آنلاین دنبال می‌کرد، ضمن پذیرش برخی نواقص نسبی موجود در کتاب، عمده دلیل آن را نبود منبع کافی و آغازین بودن این تألیف در این حوزه عنوان نمود و برای تکمیل کتاب در چاپ‌های بعدی اعلام آمادگی کردند.