به‌مناسبت هفته پژوهش نشست علمی «اندیشه‌ها و آثار قرآنی صوفیان معاصر افغانستان» برگزار گردید. دبیر نشست دکتر قربان‌علی فکرت و کارشناس آن آقای دکتر سید جمال‌الدین موسوی بودند.

پس از تلاوت آیات چند از کلام‌الله مجید توسط قاری محترم، دبیر نشست ضمن گرامی‌داشت هفته پژوهش و عرض تسلیت به‌مناسبت دهه فاطمیه(س) اظهار داشت که جهان‌بینی عرفانی و آثار عارفان بزرگ اسلامی بخش بسیار ارزشمند از گنجینه معارفی و میراث تمدنی و فرهنگی جهان اسلام را تشکیل می‌دهد. وی میراث عارفان بزرگ را در تعالی و غنای معرفت، فرهنگ و ادب اسلامی کانونی خواند و گفت با توجه به موضوع نشست متذکر شد که در اینجا فقط به بخشی از میراث عرفانی پرداخته خواهد شد. یعنی صرفا به بخش اندیشه‌ها و آثار قرآنی صوفیان معاصر افغانستان پرداخته خوهد شد. وی از آقای دکتر موسوی خواست که راجع به موضوع نشست صحبت نماید.

دکتر موسوی ضمن گرامی‌داشت هفته پژوهش، بیان داشت که عرفان و تصوف در جغرافیای معرفتی افغانستان ریشه تاریخی دارد و تا امروز علیرغم همه‌ی فراز و فرودها ادامه داشته است. وی با توجه به شواهد تاریخی موجود اظهار داشت که این جغرافیات مهد پیدایش و رشد عارفان بزرگی همچون مولانا، خواجه عبدالله انصاری و... بوده است. وی به‌صورت مشخص از صوفیان بلخ، هرات و غزنین یاد نمود و نحله‌های صوفیه‌ی نقشبندیه، قادریه، چشتیه و صلواتیه را محصول فرهنگ و مدنیت این حوزه جغرافیای معرفی نمود واین حوزه را نقطه اتصال میان آسیای مرکزی و شبه قاره هند دانست. وی سرسلسله‌های این نحله‌ها را به تفصیل بیان نمود و نحوه گسترش این نحله‌های عرفانی را به سمت شبه قاره و غرب جهان اسلام بیان نمود.

این استاد دانشگاه سپس به بررسی آثار عرفانی، ادبی و قرآنی-تفسیری عارفان این حوزه جغرافیایی اشاره نمود و به تفاسیری که عارفان این حوزه جغرافیایی نوشته‌اند پرداخت و به‌طور نمونه به تفسیر مولانا کاشف هروی (جواهر التفسیر تکمیل شده در 892) و تفسیر مولانا یعقوبی چرخی و آثار قرآنی مشابه اشاره نمود و خاطرنشان کرد که آثار تفسیری این عارفان را می‌توان به دو دسته تقسیم نمود؛ برخی از این آثار تفسیری فقط به یک سوره یا بخشی از قرآن پرداخت است و در برخی دیگر کل قرآن تفسیر شده است.

دبیر نشست سپس از آقای دکتر موسوی سؤال نمود که در وضعیت موجود افغانستان بازخوانی میراث عرفانی و به‌خصوص آثار تفسیری آنها چه کارکردی می‌تواند داشته باشد؟ و به‌تعبیر دیگر چه ضرورت دارد که در این شرایط ما به آثار تفسیری صوفیان معاصر افغانستان بپردازیم؛ گفت: اولا مراکز تحقیقی و به‌صورت کلی فضای آکادمیک همانگونه که نسبت به رصد نمودن دستاوردهای علمی جدید حساسیت و جدیت دارند، بایسته است که نسبت به تاریخ، میراث فکری و تمدنی خود نیز توجه داشته باشد و از افق اکنون به بازخوانی آن بپردازد. ایشان پرداختن به آثار عرفانی را در تقابل با تفسیرهای ردادیکال از قرآن که زمینه‌ساز افراطی‌گری گردیده است، سازنده خواند. ایشان ویژگی‌های میراث عرفانی را به تفصیل برشمرد: زبان خاص عارفان، فهم رمزآلود عرفا از هستی و امور و رویکرد توأم با تساهل و تسامح آنان با دیگر فرقه‌های دینی را برای تعدیل وضعیت تعیین کننده دانست.